Η Πρωτοβουλία Ευρωπαίων Πολιτών: Από δυνατότητα σε πραγματικότητα

Η Πρωτοβουλία Ευρωπαίων Πολιτών: Από δυνατότητα σε πραγματικότητα

Ζούμε συναρπαστικούς καιρούς στο θεσμικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρ' όλες τις αρνητικές πτυχές και τις παραλείψεις της, η Συνθήκη της Λισαβόνας προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός πραγματικού ευρωπαϊκού δημόσιου χώρου βασισμένου σε μια απτή έννοια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και την ενθάρρυνση δημόσιων συζητήσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, σχετικά με ζητήματα που αφορούν τους Ευρωπαίους πολίτες. Με την εισαγωγή της Πρωτοβουλίας Ευρωπαίων Πολιτών, οι πολίτες από ολόκληρη την Ένωση θα μπορούν να εκφραστούν συλλογικά και να ζητήσουν από την Επιτροπή να προτείνει νέα νομοθεσία σε επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως το έχουν επισημάνει κι άλλοι, το κείμενο της Συνθήκης είναι πολύ ασαφές, προβλέποντας μονάχα ότι «πολίτες της Ένωσης, εφόσον συγκεντρωθεί αριθμός τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου, υπήκοοι σημαντικού αριθμού κρατών μελών, μπορούν να λαμβάνουν την πρωτοβουλία να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να υποβάλλει κατάλληλες προτάσεις επί θεμάτων στα οποία οι εν λόγω πολίτες θεωρούν ότι απαιτείται νομική πράξη της Ένωσης για την εφαρμογή των συνθηκών».

Με σκοπό να διευκρινίσει μια σειρά προϋποθέσεων και διαδικασιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μόλις οργάνωσε μια ευρεία δημόσια διαβούλευση μέσω της οποίας συνέλεξε τις ιδέες και απόψεις των πολιτών και άλλων ενδιαφερομένων. Είναι σημαντικό, τώρα που η Επιτροπή θα λάβει αποφάσεις σχετικά με την πρακτική εφαρμογή αυτής της Πρωτοβουλίας, να δημιουργηθεί μια πανευρωπαϊκή συζήτηση και δυναμική ώστε να πλαισιώσουμε και να προωθήσουμε  την υλοποίηση αυτής της καινοτομίας της Συνθήκης. Οι πρακτικές λεπτομέρειες της εφαρμογής της Πρωτοβουλίας θα προκαθορίσουν το αν θα γίνει πραγματικά ένα εργαλείο στα χέρια των πολιτών ή αν θα είναι απλώς ένα τέχνασμα που θα δίνει την ψευδαίσθηση μεγαλύτερης δημοκρατικότητας και λογοδοσίας των Ευρωπαϊκών θεσμών ως προς τους πολίτες.

Χρειάζεται να διευκρινιστεί αν υπάρχουν περιορισμοί και ποιοί σε σχέση με το περιεχόμενο ή το αντικείμενο της πρωτοβουλίας και αν θα πρόκειται για μια ολοκληρωμένη νομοθετική πρόταση ή απλώς για ένα συγκεκριμένο θέμα με σαφείς στόχους. Επίσης, τι συνιστά ένα σημαντικό αριθμό κρατών μελών καθώς και το ποιό θα είναι το ελάχιστο απαραίτητο ποσοστό του πληθυσμού από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Τέλος, είναι σκόπιμο να επιλεχθεί τι θα επικυρώνεται πρώτα: οι υπογραφές ή η πρόταση πρωτοβουλίας;

Φυσικά, είναι κατανοητό, για πρακτικούς λόγους διοικητικής επιβάρυνσης, η Επιτροπή να θέτει υψηλούς περιοριστικούς όρους. Αλλά, για να γίνει ρεαλιστικά η Πρωτοβουλία ένα αξιοποιήσιμο εργαλείο στα χέρια των Ευρωπαίων πολιτών και να δώσει μια νέα δημοκρατική ώθηση στη νομοθεσία της ΕΕ, θα ήταν σκόπιμο να διατηρηθούν όσο το δυνατόν χαμηλότερα τα όρια για το ελάχιστο απαραίτητο αριθμό κρατών μελών καθώς και το ποσοστό του πληθυσμού εντός αυτών. Διότι αλλιώς, πώς μπορεί να προσδιοριστεί ποσοτικά το συμφέρον της Ευρώπης; Είναι μια πρόταση πιο ευρωπαϊκή εάν υποβάλλεται από πέντε αντί από τρία κράτη μέλη; Δεκαπέντε χιλιάδες πολίτες ενός κράτους μέλους είναι πιο "ευρωπαίοι" από ότι είναι δέκα χιλιάδες πολίτες ενός άλλου κράτους μέλους;

Θα ήταν επίσης κατάλληλο οι πρωτοβουλίες να περιλαμβάνουν ένα θέμα και ορισμένους συγκεκριμένους στόχους αντί για ολοκληρωμένη πρόταση εφόσον δεν μπορούν ξαφνικά οι πολίτες να γίνουν όλοι δικηγόροι εξειδικευμένοι στα ευρωπαϊκά θέματα. Επιπλέον, θα ήταν πιο αποτελεσματικό και δίκαιο αν οι πρωτοβουλίες επικυρώνονταν πριν ξεκινήσουν οι εκστρατείες για τη συλλογή υπογραφών. Θα ήταν πραγματικά ένα σκληρό πλήγμα για ένα εκατομμύριο πολίτες αν αποδειχθούν μάταιες οι προσπάθειες τους διότι το ίδιο το θέμα της πρωτοβουλίας δεν πληροί τα κριτήρια αποδοχής.

Αυτά είναι περιληπτικά τα κύρια θέματα τα οποία πρέπει να επιλυθούν για να μπορέσει η Πρωτοβουλία των Ευρωπαίων Πολιτών να γίνει ένα πραγματικό εργαλείο προς τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δημόσιου χώρου με επίκεντρο τον Ευρωπαίο πολίτη.